Save the Cat! Goes to the movies (16) Out Of The Bottle

OUT OF THE BOTTLE

THOÁT KHỎI CHAI

Magic. That’s what movies are made of! And movies that specialize in magic are among the most popular of all time.

Phép màu. Đó là điều đã làm nên điện ảnh! Và những tác phẩm chuyên trị đề tài phép màu luôn thuộc vào nhóm các thể loại phim phổ biến nhất mọi thời đại.

There is something dream-like about these tales that immediately resonates for us. Perhaps that’s why the genre I’ve named “Out of the Bottle” indulges our fantasies and offers the most delightful of escapes.

Chút gì đó huyền hoặc về những câu chuyện ấy ngay lập tức khiến chúng ta đồng cảm. Có lẽ đó là vì sao thể loại mang tên “Thoát Khỏi Chai” đủ sức giúp con người thoát ly khỏi thực tại thông qua những ảo tưởng lý thú nhất.

This grouping gets its moniker from the legend of Aladdin, in which a genie is summoned “out of the bottle” and all manner of wishes are granted with one fell poof! Stories using magic are found in every culture, across the ages. And whether they’re about flying carpets, magic beans, or witch’s spells, all share this recurring warning that is the real lesson:

Bí từ của nhóm phim này bắt nguồn từ huyền thoại Aladdin, người đã triệu hồi thần đèn “thoát khỏi chai”. Để rồi từ đó, mọi điều ước của anh đều biến thành hiện thực chỉ sau một cái vẫy tay! Những giai thoại mang yếu tố phép màu có thể được tìm thấy ở mọi nền văn hóa, xuyên suốt nhiều thời đại. Và cho dù chúng mô tả về những chiếc thảm bay, những hạt đậu thần hay bùa chú phù thủy, thì tất cả đều lập đi lập lại một bài học giá trị:<

Be careful what you wish for!

Hãy cẩn thận với điều bạn ước muốn!

Deep in the human psyche is both the fantasy of being able to, say, fly – and the deeper-seated knowledge that we can’t.

Trong thâm tâm của mỗi con người luôn chứa đựng ảo tưởng rằng họ có thể, chẳng hạn như, bay lượn – và ý thức đã bén sâu rằng đấy là điều bất khả thi.

Not yet.

Chưa hết.

We long to be better than human to overcome what holds us back, but secretly know that being human is a pretty good thing.

Chúng ta luôn khát khao được tài giỏi hơn con người để vượt qua những giới hạn về khoa học, nhưng lại thầm hiểu, được làm người đã là một chuyện ý nghĩa.

lnevitably, in these films is an Act Three beat in which the hero rejects the magic that’s been loaned to him, and solves his problems without assistance – which gives us a clue why the OOTB genre resonates. Life is good, these stories tell us… the real magic comes from enjoying what is already ours.

Do vậy, ở Hồi Ba của những bộ phim này luôn luôn là giai đoạn mà nhân vật chính chối bỏ thứ phép màu đã được “khoác” lên người anh ta, và giải quyết các vấn đề cá nhân mà không hề cần đến bất kỳ sự trợ giúp thần kỳ nào – chi tiết này cho ta manh mối tại sao thể loại Thoát Khỏi Chai lại tạo ra được sự đồng cảm. Cuộc sống là tươi đẹp, phép màu thực sự đến từ việc chúng ta biết trân trọng những gì đang có.

The variety of “Bottles” – and the many kinds of magic that spill out from them – is amazing! Take a look at the “Body Switch Bottle,” stories where gender, age, or species are swapped to give each participant a lesson in gratitude – as seen in Big, 13 Going on 30, and The Shaggy Dog. Also note the “Thing Bottle”, where elixirs, formulas, or totems bring about a desired transformation in one’s life, such as the wish to be attractive to the opposite sex (as in Love Potion #9), to be slim and sexy (The Nutty Professor), or to have a magic remote control that can speed up your life (Click).

Sự muôn màu của các loại “Chai” – và những thứ phép thuật tuôn ra từ chúng – là vô cùng thú vị! Cùng xem thoáng qua dạng “Chai Đổi Người”, ta sẽ thấy đó những câu chuyện biến hóa giới tính, tuổi tác, hoặc là cả giống loài của nhân vật để anh/cô ta học được bài học về lòng cảm thông, ví dụ như các phim Big, 13 Going on 30 và The Shaggy Dog. Cũng đừng quên đề cập đến dạng “Chai Dụng Cụ”, nơi các tiên đơn, công thức ma thuật, hoặc các loại tô-tem có khả năng đem lại cho cuộc sống của nhân vật sự biến đổi như mong đợi. Chẳng hạn như ao ước được trở nên hấp dẫn với người khác giới (Love Potion # 9), được thon thả và quyến rũ hơn (The Nutty Proffesor), hoặc được sở hữu một chiếc điều khiển có thể tăng giảm tốc độ cuộc sống (Click).

In addition, the OOTB family includes the “Angel Bottle,” those tales of special beings that magically appear, such as Oh, God! and its twin Bruce Almighty, Cocoon, and The Love Bug series (for which I co-wrote, with partner Colby Carr, the first draft of the most recent Herbie incarnation). There is also the “Curse Bottle,” films such as What Women Want and Liar Liar, whereby the hero suddenly finds him-self saddled with magic he may not have asked for, but that comes with a lesson he soon learns he needs. And finally we get the “Surreal Bottle, ” films with those OOTB premisi that change the world by other kinds of magic like a time warp or pseudo-science, where the hero becomes part of a parallel universe – seen in films like Groundhog Day, Pleasantville, and The Butterly Effect.

Chưa hết, gia đình Thoát Khỏi Chai còn bao gồm dạng “Chai Thiên Thần”, đây là những câu chuyện về các cá thể siêu việt bỗng dưng xuất hiện để giúp đỡ nhân vật chính. Như trong phim Oh, God! và người em sinh đôi Bruce Almighty, phim Cocoon, và seri The Love Bug (seri tôi đã đồng biên kịch với Colby Carr. Về sau, nó đã trở thành bản phác họa cho tác phẩm Herbie 2005) . Ngoài ra, thể loại này cũng có thêm dạng “Chai Bị Ếm”, với ví dụ điển hình là các phim What Women Want và Liar Liar. Chúng kể lại chuyện nhân vật chính đột nhiên bị vướn vào một loại phép thuật mà anh ta không hề mong mỏi, nhưng về sau anh ta lại nhận ra đấy là bài học cần thiết cho bản thân mình. Cuối cùng chúng ta có dạng “Chai Siêu Thực” bao gồm những bộ phim mà tiền đề (premise) của chúng ẩn chứa sự thay đổi thông qua các kiểu phép màu khác như hoán đổi thời gian, giả khoa học. Tuyến nhân vật chính ở nhóm kịch bản này bị đẩy vào một chiều không gian song song với thế giới thực – tiêu biểu có phim Groundhog Day, Pleasantville, và The Butterly Effect.

In all OOTB films, the “magic” is simply acquired and the “how” quickly forgotten. These include such magic-gaining faves as: knocks on the head (Peggy Sue Got Married), enchanted vending machines (Big), Nordic visors with Tex Avery-like powers (The Mask), and even requests by little boys so their fathers won’t fib anymore (Liar Liar). The audience excuses the simplicity of the way these powers are dished out because filmmakers suspend our disbelief once, and thereafter stick to the logic of how the magic is granted that – if we screenwriters make clear from the start – will let us get away with one “leap of faith” per movie.

Trong tất cả các phim thuộc thể loại Thoát Khỏi Chai, “phép màu” là thứ dễ dàng đạt được, còn “đạt được như thế nào” là điều nhanh chóng phải quên đi. Chúng bao hàm những cách thức thu nhận phép màu như: gõ vào đầu (phim Peggy Sue Got Married), máy bói toán tự động (phim Big), chiếc mặt nạ Bắc Âu mang quyền năng kiểu Tex Avery* (phim The Mask; *Tex Avery là một hoạt họa viên rất nổi tiếng ở Mỹ. Ông là cha đẻ của nhân vật thỏ Bugs Bunny. Ý tác giả so sánh The Mask với Tex Avery vì cách thể hiện sức mạnh từ chiếc mặt nạ cũng giống như cách mà các nhân vật hoạt hình tương tác với nhau), và ao ước của những bé trai rằng cha chúng sẽ không nói dối được nữa (phim Liar Liar). Công chúng có thể lượng thứ cho cách thức đơn giản mà phép màu được phát sinh trong phim bởi các nhà làm phim đã triệt tiêu lòng hoài nghi của họ một lần, rồi sau đó trung thành với hướng lý giải ấy. Nếu chúng ta, những nhà biên kịch, xác định rõ đặc điểm của phép màu ngay từ ban đầu, chúng ta có thể dễ dàng qua mặt khán giả về tính logic trong kịch bản.

All OOTB tales, as in the previous genres we’ve discussed, have three handy elements that put them in this category. These include: (l) a “wish,” (2) a “spell,” and (3) a “lesson.”

Tất cả những kịch bản Thoát Khỏi Chai, cũng giống như các thể loại chúng ta đã thảo luận từ trước, đều có ba yếu tố định hình nên đặc điểm của nó. Chúng bao gồm: (1) “điều ước” ,(2) “phép lạ”,” và (3) “bài học.”

Shall we take a look at these?

Bạn muốn tìm hiểu về ba vấn đề này không?

Your wish is my command!

Mong muốn của bạn là mệnh lệnh của tôi!

Making the hero deserve the magic that is bestowed on him is what makes the “wish” in any OOTB story more plausible. There is a school of thought that there are only two kinds of stories: an “empowerment tale” about an underdog who needs help, and a “comeuppance tale” about a bigshot who needs a lesson. Nowhere is this bifurcation (a $45 word) more clear. Whether the hero of an OOTB is a Cinderella type who makes the wish himself – as seen in movies like 13 Going on 30 and Big – or some un-evolved, smart-aleck deserving a lesson in humility who has the wish thrust upon him in a “comeuppance tale” (like Liar Liar, Shallow Hal, and What Women Want), the dynamics are the same: The hero dearly needs to be the recipient of whatever magic he will be granted.

Làm cho người hùng xứng đáng với phép thuật mà anh ta được ban tặng là làm cho “điều ước” trong thể loại Thoát Khỏi Chai trở nên hợp lí hơn . Thường chỉ có hai mô-típ nội dung cho thể loại kịch bản này: “chuyện ban thưởng” cho một người cô thế cần trợ giúp, và “chuyện trừng phạt” về một tay ngạo mạng cần được tỉnh ngộ. Và không nơi nào có sự phân nhánh (phân nhánh = bifurcation, từ tác giả cho biết là đáng giá 45$) rõ ràng hơn trường hợp trên. Cho dù nhân vật chính của thể loại Thoát Khỏi Chai là một Lọ Lem chủ động khấn ước – như trong phim 13 Going on 30 và Big – hay một kẻ hợm hĩnh, tự đắc đáng được “dạy dỗ”  (như trong phim Liar Liar, Shallow Hal và What Women Want), thì cả hai đều chia sẻ một động lực chung: phép lạ trao cho người hùng phải là thứ anh ta thật sự cần.

The actual “spell” that’s cast – no matter how it’s bestowed – must be unique, offering a take on the OOTB weive never seen before, and also have limits. So when we screenwriters come up with magic, we need to create a set of boundaries called The Rules. Together, the magic and its limits are a one-two punch. In Bruce Almighty, Morgan Freeman says it right up front when he awards Jim Carrey his godly powers: “Let me explain the rules.”

Bất kể “phép lạ” được ban tặng như thế nào nó cần phải độc đáo, khác biệt so với kho tàng thần chú Thoát Khỏi Chai đã có sẵn, và nó còn cần được giới hạn. Vì thế, khi những nhà biên kịch chúng ta sáng tạo nên phép màu, chúng ta phải xây dựng thêm ranh giới và gọi chúng là “Luật chơi”. Phép lạ và Luật chơi khi kết hợp sẽ tạo thành song kiếm hợp bích. Trong phịm Bruce Almighty, Morgan Freeman đã phổ biến điều này trước khi trao cho Jim Carey quyền năng thần thánh: “Hãy để tôi giải thích luật chơi.”

Being careful with The Rules is a tough task – but great stuff happens when we stick to them. Look at Love Potion #9, where two scientists (one is Sandra Bullock) invent a formula that makes them catnip for the opposite sex. Not only is there a time limit for each dose of the potion, the dose-ee has to speak to the person he or she wants to enchant. Once set up, screenwriter-director Dale Launer holds to this rule, and gives us situations where it’s a handicap. To not take The Rules seriously is sloppy screenwriting. It lets studio executives get out their red pens and start making “notes.” So let’s not give ’em the chance, eh?

Cẩn thận kiến tạo “Luật chơi” là một công việc khó khăn, nhưng bạn sẽ đạt được nhiều kết quả thú vị nếu biết nhẫn nại với nó. Love Potion #9 là một ví dụ. Trong phim, hai nhà khoa học (một trong số đó là Sandra Bullock) phát minh ra một loại hợp chất biến họ thành những thỏi nam châm đối với người khác giới. Mỗi liều dược tình không chỉ giới hạn về thời gian hiệu nghiệm mà nó còn chỉ có tác dụng khi người uống thuốc nói chuyện trực tiếp với đối tượng mà anh hoặc cô ấy muốn thu hút. Lúc kịch bản đã hoàn chỉnh, đạo diễn kiêm biên kịch Dale Launer chỉ việc trung thành với “luật chơi” và ông đã triển khai thành công nhiều tình huống éo le đắt giá. Không tôn trọng “Luật chơi” là biên kịch một cách cẩu thả. Điều đó khiến các nhà sản xuất chộp ngay cây bút đỏ và hí hoáy “ghi chú”. Đừng dâng mỡ đến miệng mèo.

Making sure our audience buys into the magic is key. We’re asking them to trust the spell is possible, so if we break our contract with the audience by bending The Rules, we run the risk of losing them. This is a little menace I call Double Mumbo Jumbo, which piles one empowerment on top of another and makes the story fuzzy. 13 Going on 30 is an example of DMJ by using two bits of magic: (l) sending a l3-year-old into the future, and (2) turning that tween into a 30-year-old. Once done, the writers must deal with two sets of “jokes”: (1) 1980 person sent to 2004 jokes, and (2) 13-year-old in a 30-year-old bodyjokes. But piling on the magic does not make “Big with a girl” twice as good.

Khán giả thấy phép màu đáng tin là điểm mấu chốt. Chúng ta yêu cầu họ công nhận rằng phép màu là có thật. Do đó, nếu ta phá vỡ khế ước bằng việc bóp méo “Luật chơi”, rủi ro khán giả quay lưng với bộ phim là rất cao. Đây là một mối họa nhỏ có tên Double Mumbo Jumbo (DMJ), một kiểu “phép thuật” chất chồng lên nhau và khiến câu chuyện trở nên rối rắm. 13 Going on 30  là ví dụ điển hình cho trường hợp DMJ khi có đến hai loại phép được dùng trong một bộ phim: (1) đẩy một đứa trẻ 13 tuổi đến tương lai và (2) biến cô bé đó thành một người phụ nữ 30 tuổi. Tại hoàn cảnh này, nhà biên kịch phải đối mặt đồng thời với cả hai bài toán: (1) con người năm 1980 xử sự như thế nào khi ở năm 2004  và (2) con người 13 tuổi xử sự như thế nào khi mang thể xác 30 tuổi. Cuối cùng, rõ ràng ta thấy chuyện nhân đôi phép thuật chẳng giúp Big phiên bản con gái nhân đôi thành công.

The most important part of this whole caboodle is the same as it is for any story that we tell: How is the hero transformed by this adventure? In the case of movies that use magic, the “lesson” the hero learns is the realization that what he had at the beginning of the story is what he’s wanted all along. Coming full circle is what most OOTB films are really about. Like existential homing pigeons, heroes of magic tales return to base with their eyes opened. But had it not been for this flight of fantasy, that life-affirming change would never have occurred.

Phần quan trọng nhất của mớ hỗn độn này cũng giống như mọi thể loại kịch bản ta đã và sẽ tìm hiểu: chuyến hành trình đã thay đổi người hùng như thế nào? Với trường hợp của những phim mang yếu tố phép thuật, hầu hết “bài học” mà người hùng nhận được là nhận ra thứ anh đã có từ đầu là thứ anh luôn mong muốn. Đảo một vòng là cấu trúc chủ đề tư tưởng trong hết các phim Thoát Khỏi Chai. Như đàn chim câu tìm về tổ cũ, khi sàng khôn đã sáng thóc, hành trình trưởng thành sẽ đưa nhân vật chính trở lại với quê hương. Nếu không nhờ những phép thuật kỳ ảo ấy, cuộc đời của anh/cô ta có lẽ sẽ chẳng bao giờ đổi thay.

A big part of learning the lesson, and one you will now see in every OOTB movie, is the Act Three beat where the hero learns to do it without the magic – a key phrase in my box of tools whenever I develop an OOTB. It’s Dumbo without the feather! In Bruce Almighty, it’s only after Jim Carrey (as weatherman Bruce Nolan) loses his girlfriend, gets his archrival fired, and quits his job at the end of Act Two that he becomes willing to change. The part of his godly powers he hasn’t picked up on yet is helping others without getting anything in return. When Jim finally understands that, he receives everything he always wanted – the same things he had all along!

Một giai đoạn lớn thuộc quá trình hấp thụ bài học, điều mà bạn dễ dàng nhận thấy ở mọi câu chuyện thần kỳ, là người hùng sẽ học cách giải quyết khi không còn phép thuật như thế nào ở Hồi Ba – công cụ dẫn truyện đắc lực tôi thường dùng để xây dựng một kịch bản Thoát Khỏi Chai. Trong phim Bruce Almighty, chỉ sau khi Jim Carrey (vai nhân viên dự báo thời tiết Bruce Nolan) đánh mất bạn gái, sa thải được kẻ thù, và nghỉ việc ở cuối Hồi Hai, anh ta mới sẵn sàng thay đổi. Một phần quyền năng thần thánh mà anh chưa hề sử dụng là giúp đỡ người khác mà không cầu mong nhận lại điều gì. Khi Jim hiểu ra điều ấy, anh có được mọi thứ mà anh hằng mơ ước – những thứ anh đã có trước đây!

Many Out-of-the-Bottle movies feature a character called the Confidant, an ally whom the hero can trust with his secret. There is a practical screenwriting reason for this: The hero has to tell someone – and us – what’s happening. Yet the Confidant can only watch the hero have fun, often held back by a lack of faith in the “magic.” He might even use his knowledge of it to gain an unfair advantage or harm the hero at a crucial moment. Those deserving of the benefits of the magic are the only ones who can learn from it and, in the end, that’s what all OOTB tales are about: the power of believing in yourself.

Nhiều bộ phim Thoát Khỏi Chai còn giới thiệu một nhân vật được gọi là Bạn tâm sự, người đồng hành mà nhân vật chính có thể tiết lộ bí mật. Đối với nghề biên kịch, điều này mang một lý do thực tiễn: người hùng phải kể cho ai đó – và chúng ta – biết chuyện gì đang xảy ra. Tuy nhiên, Bạn tâm sự chỉ có thể đứng nhìn người hùng hưởng phúc, thậm chí còn lui ra khỏi sân khấu vì thiếu niềm tin vào “phép lạ”. Nhân vật ấy còn có thể sử dụng thông tin bí mật trên để chiếm lợi thế hoặc hãm hại người hùng vào thời điểm quyết định của câu chuyện. Người duy nhất xứng đáng với lợi ích mà phép màu ban tặng là người có thể rút ra nhiều bài học giá trị từ nó.

WHAT’S MAGIC ABOUT YOUR BOTTLE?

CHAI CỦA BẠN THẦN KỲ RA SAO?

Whether your hero is a comeuppance character who needs a lesson, or a Cinderella type for whom magic is a blessing, the model OOTB film must have the following elements:

Cho dù người hùng của bạn là một kẻ hợm đời cần được tỉnh ngộ, hay một Lọ Lem cần được ban phúc, thì bộ phim Thoát Khỏi Chai phải hội đủ ba hình mẫu sau:

l. A “wish” asked for by the hero or granted by another, and the clearly seen need to be delivered from the ordinary.

1. Một “điều ước” do nhân vật chính yêu cầu hoặc được ban tặng cho nhân vật chính từ một thế lực khác, và phải có ý nghĩa thay đổi nhân sinh quan đối với nhân vật này.

2. A “spell” which, in setting up this illogical thang, we must make logical by upholding “The Rules,” no matter how tempting it may be to use “Double Mumbo Jumbo.”

2. Môt “phép lạ” phi lý được chúng ta biến thành hợp lý nhờ vào hệ thống “Luật chơi” chặt chẽ. Và hệ thống ấy càng giản lược càng tốt cho dù phương án Double Mumbo Jumbo có cám dỗ đến đâu.

3. A “lesson”: Be careful what you wish for! lt’s the running theme in all OOTBs. Life is good as it is.

3. Một “bài học”: Hãy cẩn thận với những gì mà bạn mong ước! Đây là chủ đề của mọi kịch bản Thoát Khỏi Chai. Cuộc sống đã tốt đẹp như nó vốn có.

The following films are all about magic. And where OOTB flicks are concerned… there’s always a wish for more!

Yêu điện ảnh và nhiều thứ khác

Tagged with:
Posted in Anh ngữ, Biên kịch, Việt ngữ

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Phân loại sách

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 49 other followers

%d bloggers like this: